Borgogna mon amour!!!

Ata qe kane lexuar artikujt e tjere te Vindipendent besoj e kane kuptuar qe me pelqen te alternoj midis shakase, emocioneve te mia (te shoqeruar me ndodhi ose kujtime te se kaluares) dhe informacioneve serioze dhe profesionale!

Kete here ndodhem ne veshtiresi jo sepse nuk me vijne budallalleqe per te shkruar ?, atyre ja kam marre doren ?. Arsyeja eshte se Borgogna meriton vertet respekt per historine qe ka, per kujdesin qe i dedikojne natyres njerezit e saj dhe per punen e mundimshme qe bejne cdo dite te vitit. Meriton te trajtohet ne menyre serioze dhe didaktike sepse informacionet jane vertet te shumta, te pafund. Diferencat jane te konsiderueshme nga njera zone tek tjetra, nga vreshti ne vresht ose nga njeri prodhues tek tjetri. Te gjitha keto behen “te prekshme” vetem duke degustuar verat e saj ose me mire akoma duke e vizituar! Verat e Borgognes jane fisnike dhe kane nje standart cilesor shume te larte. Per me teper qe prodhohen ne kushte klimaterike vertet te veshtira (dimer i ftohte, shi i vazhdueshem, ngrica dhe bresher gati cdo vit)! Por ama, gati cdo vit, veren e qajne ?, dhe kjo i justifikon te gjitha!

Tani une timen po e bej, po flas seriozisht! Por edhe icik personale do ta bej e hengert dreqi (apo e “pifte”? ) sepse kam qene dy here dhe ca qejfi eshte po s’jua cava icik veshet ?.

Ok, ok do e bejme keshtu!

Per te kuptuar se per cfare po flas do shkruaj 10 pika te rendesishme per Borgognen (kuptohet do jene te perziera edhe me udhetimet e mia) qe duhet ti dini me se s’ben dhe, duke bere kete, shpresoj t’ja dal tju bej kurioz aq shume, saqe te lexoni ne autonomi per te ditur me shume, per ta vizituar dhe per ti degustuar vererat.

Ah ju lajmeroj qe njohurite e mia jane goxha modeste dhe, edhe pse e kam vizituar, kam degustuar dhe kam bere disa seminare, nuk mjaftojne per tu bere profesor!!! Keshtuqe, ideja nuk eshte tju bej nje leksion por thjesht te mundohem te hap nje dritare ne mendjen tuaj.

Sic ka thene dhe Clive Coates, Master of Wine dhe nje nga ekspertet me te medhenj te Borgognes, “per cdo gje te re qe mesoj per Borgognen jam koshient qe jane dhjete te tjera qe nuk di”!

Gati ?

1. Fillojme me nje ndezje GPS -i te shpejte!

Borgogna eshte nje rajon qe ndodhet ne Francen qendro-lindore (ne linje te drejte me Zvicren) dhe fillon me Chablis, qyteze ne veri-perendim te Dijon-it, ku prodhohen verera te bardha nga rrushi Chardonnay. Keto jane goxha te famshme dhe mund t’ju kete qelluar ti degjoni ose provoni. Kane aciditet te larte dhe jane minerale (mineralitetin ja jep nje terren gelqeror i perzier me guacka qe quhet Kimmerdgian dhe ne shije te jep ndjesine e shkumesit). Kryesisht nuk bejne vjeterim ne dru dhe kane jetegjatesi rehat fare 10 – 15 vjecare per me cilesoret. Pastaj vazhdon me nje rrip te gjate vreshtash te quajtur Cote D’Or (emri vjen nga vreshtat qe ne vjeshte marrin ngjyra te arta) dhe ketu prodhohen disa nga vererat me elegante, cilesore dhe te shtrenjta jo vetem te Frances por te gjithe botes!!! Cote D’Or ndahet ne dy zona: Cote de Nuits (terreni eshte gelqeror me guacka dhe yje deti, mbizoteron rrushi Pinot Nero dhe shumica e parcelave Grand Cru ndodhen ketu) dhe Cote de Beaune (e merr emrin nga qyteza e Beaune qe eshte qendra kryesore e Borgognes per veren) e cila eshte e ndare midis vererave te bardha gjithmone nga Chardonnay (kryesisht ne terren gelqeror i perzier me argjille) dhe ato te kuqe po nga Pinot Nero (edhe ketu ne terren gelqeror si ne Cote de Nuits). Vazhdon ne jug me Cote Chalonnaise ku prodhohen si te kuqe edhe te bardha, kuptohet po me Chardonnay dhe Pinot Nero (edhe se ne kete zone eshte nje fshat qe quhet Bouzeron dhe eshte i famshem per verat nga rrushi Aligoté), dhe Maconnais ku kryesisht prodhohen vera te bardha. Zona e fundit eshte ajo e Beaujolais dhe ketu prodhohen vera te kuqe nga rrushi Gamay. Kjo zone eshte e famshme per veren Beaujolais Nouveau (vere e fresket per tu konsumuar brenda disa muajsh sepse prodhohet me nje teknike te vecante qe eshte ajo e tretjes me dioksid karboni qe jep vera frutoze dhe te rrumbullakta).

2. Kur ka filluar vreshtaria?

Vreshtaria ne Borgogne ka ekzistuar dhe eshte zhvilluar qe ne kohen e perandorise romake dhe shume emra vreshtash sjellin ne ditet tone kete deshmi, si psh Corton-Charlemagne qe eshte nje vresht Grand Cru nga me te famshmit i cili merr emrin nga perandori romak Karli i madh sepse ishte i preferuari i tij!!! Thuhet qe, duke pasur mjekrren e madhe nuk preferonte veren e kuqe sepse ja ngjyroste atehere hoqen rrushin Pinot Nero dhe mbollen Chardonnay tek ky vresht, dhe eshte akoma i mbjellur me Chardonnay! Me pas nga Skandinavia, me renien e mbreterise romake, zbriten Burgundit qe i dhane dhe emrin zones.

3. Vreshti perpara njeriut!

Borgogna eshte nje nga peisazhet me te bukura qe mund te ekzistojne (po flasim per vreshtarine kuptohet). Vetem duke e vizituar e zbulon vertet respektin qe kane ato per vreshtin dhe per natyren ne pergjithesi!!! Duke shijuar pejsazhin nga dritarja e makines ne rrugen kombetare N74 qe te con nga Dijon-i drejt jugut kalon te gjithe fshatrat qe i japin emrat dhe vererave (si psh Marsannay, Gevrey-Chambertin, Nuit-Saint-Georges, Morey-Saint-Denis, Vosnee-Romanée, etj etj) realizon qe vreshtaria eshte e lidhur me historine mijevjecare te Borgognes dhe qe nga epoka Romake, sic thashe me siper, e deri ne ditet e sotme vreshti eshte konsideruar i shenjte dhe gjen shume pak shtepia (ose me mire keshtjella) ne mes te vreshtit! Shtepiat jane te grumbulluara ne fshatra te vegjel dhe perpara se te hysh tek fshati ke vetem vresht nga te dyja anet dhe kur del nga fshati po njelloj!

Per kete kontribut te madh kane dhene kryesisht murgjit Cistercens dhe Benediktin te cilet per shekuj te tere jane kujdesur per keto vreshta dhe i kane klasifikuar duke shkruar per potencialin dhe cilesine e cdo parcele.

Po ju bej vetem dy shembuj qe te kuptoni me mire per cfare po flas!

Dy nga vreshtat me te famshem te Borgognes qe jane Clos de Beze dhe Clos de Vougeot eshte e dokumentuar qe i pari eshte vresht qe ne vitin 640 e.s. (domethene qe eshte kultivuar gjithmone rrush) dhe i dyti festoi 900 vjet vresht ne 2015! No comment…

Ah fjala Clos qe mund ta hasni ne etikete nenkupton qe ai vresht eshte i rrethuar me mur guri dhe eshte nje praktike qe eshte bere me shekuj kryesisht per te mbrojtur vreshtin nga kafshet.

4. Si klasifikohen?

Vererat e Borgognes ndjekin klasifikimin e L’Institut National des Appellations D’Origine (I.N.A.O.) qe eshte ekuivalenti i D.O.C. italiane per tu kuptuar. Ky institut cakton rregullat qe duhen ndjekur nga vreshti, tek kantina, vjeterimi, etj.

Emertimi rajonal: sic shikojme dhe tek figura gjysma e prodhimit shkon ne emertimin rajonal, si psh Borgogne Rouge ose Bourgogne Blanc;

Emertimi komunal: ky eshte emertimi i dyte dhe eshte ai qe merr emrat e fshatrave te ndryshem si psh Corton, Meursault, Beaune, etj etj; E para A.O.C. komunale ka qene Morey-Saint-Denis ne vitin 1936;

Emertimi Premier Cru: ketu kemi te bejme me nje vresht me te mire per nga cilesia dhe ne total jane mbi 700 te tille. Keshtuqe ne etikete do gjejme emrin e komunes dhe poshte te shkruar emrin e Premier Cru-se, si psh Puligny-Montrachet (emri i komunes) Le Referts (emri i vreshtit) Premier Cru. Jane perkufizuar ne vitin 1943 ne kohe lufte mbas nje akordi qe u be me ushtrine gjermane ku u vendos qe vreshtat Premier Cru dhe Grand Cru nuk do prekeshin!!! Ca halli kishin ne Borgogne eee???

Emertimi Grand Cru: jane vreshtat me te mire dhe me cilesore. Jane 33 ne total dhe ne etikete do gjejme emrin e vreshtit (si psh Clos De Tart ) dhe te shkuar poshte Grand Cru.

Nje kuriozitet: ka disa raste qe ne etikete pervec fjales Grand Cru kemi te shkruar dhe “Monopole”, ketu jemi perpara nje vere “eskluzive” dhe goxha te shtrenjta sepse pervec qe eshte Grand Cru eshte dhe ne pronesi te te vetmit pronar dhe kjo e ben shume te kerkuar (tek ky artikull flas per nje vere te tille dhe me te famshmen dhe te kushtueshmen!

Eshte e qarte besoj qe nje vresht mund te jete i ndare midis disa pronareve? Po? Ok 😉 se me hyri dyshimi per nje moment!!!

Edhe nje gje tjeter!

Po ta shikoni tek piramida vererat Grand Cru jane vetem 1,4% te totalit por jane ato qe njihen ne gjithe boten dhe mbajne lart emrin e Borgognes!!! Pastaj shiten me miliona shishe nga ato “normalet” te themi ?.

5. Po vreshtat si ndahen dhe ku prodhohen vererat me te mira?

Kjo skice te themi me pelqen shume sepse permbledh gjerat qe kam thene: kemi fshatin, rrugen nacionale qe e pershkon dhe perreth kemi vreshtin. Kemi dhe nje Clos (vresht te rrethuar) ?. Sic e shikojme vererat me emertim rajonal jane ne fushe. Ato me emertimin e komunes jane ne linje dhe perreth fshatit dhe ne fillim te kodres ku terrenet fillojne te behen me cilesore dhe microclima eshte me e favorshme. Aty ku ngrihet kodra dhe ne maje te saj kemi vreshtat Premier Cru. Kurse ne mes te kodres gjejme vreshtat Grand Cru.

Kodra eshte optimalja per cilesine dhe ne mes te saj jane kushtet me te mira rrezet e diellit bien me mire, terreni eshte me adapt, sepse nuk mban uje shume, dhe eshte fresk por jo ftohte sic mund te jete ne maje te saj. Vreshtat me te mire jane te orientuara ne jug-lindje sepse rrezet e diellit te mengjesit, qe ngrohin vreshtin, jane me te mirat! Kurse kodra ne shpine e mbron nga era e ftohte qe vjen nga perendimi.

6. Terroir!

Nuk e di nese jua ka zene veshi ndonjehere si fjale por perdoret ne gjuhen e veres per te pershkruar karakteristikat unike qe mund te kete nje vresht ose nje zone. Borgogna eshte personifikimi i Terroir per vecantine e terrenit qe ka, diferencat nga nje fshat tek tjetri, nga nje koder tek tjetra, nga nje faqe kodre tek tjetra, nga nje parcele (climat) tek tjetra dhe nga njeri prodhues tek tjetri sepse cdokush ka vizionin dhe menyren e tij te berit vere! Kjo krijon Terroir-in e cdo vere dhe nje diference te pafund nga njera shishte tek tjetra! Ne Borgogne eshte shume e theksuar sepse qe pas Revolucionit Francez, ku tokat u ndane dhe rishperndane, vreshti i Borgognes u copetua dhe ne keto dy shekuj ka vazhduar te copetohet duke u ndare midis femijeve nga njera gjenerate tek tjetra!

7. Kater lloje rrushi!

Chardonnay i Borgognes eshte jo vetem i mire po eshte shembull dhe model per cdo vere me kete rrush qe prodhohet neper bote! Ka nje ekuiliber perfekt midis elegances dhe forces, midis freskise dhe ngrohtesise, midis shpirtit rebel te nje vere qe sapo po fillon te jetoje dhe pjekurise te nje vere te madhe. Ne arome ndjen kripshmerine (qe vjen nga nje terren qe 150 milion vite me pare ka qene nenuje dhe eshte plot me guacka qe mund te admirohen dhe blihen ne shume dyqane te zones), frutin e thate te thekerruar (qe ja jep vjeterimi ne dru) dhe frutat (nga agrumi kur jane te reja deri tek dardha ne furre kur jane te vjeteruara me vite)!

Pinot Nero eshte nje zonje e hijshme por e veshur me pantallona dhe i rrine vertet mire ;-). Ka bere shume karriere por nuk i ka marre koka ere 😀 vazhdon te kete elegancen, ndjeshmerine dhe forcen e nje femre te vertete :-D. Ok fillova prape te flas per veren duke e pershkruar si femer por me besoni eshte keshtu! Eshte nje rrush shume delikat por me nje “force” ne shije qe te habit…qe ne fermentim enologet kane veshtiresi sepse eshte kapricioz por ama ketu dine ta bejne si asnje vend te botes! Dhe kur vjen nga vreshtat me te mire eshte i perqendruar, me tonalitete me te erreta dhe vertet e arrire si vere! Vjeterohet ne rastet me te mira edhe per 30 ose 40 vjet!

Aligoté eshte rrush i bardhe qe perdoret kryesisht per te bere verera me gaz te tipit Champagne por qe ketu quhen Cremant de Bourgogne. Nga ky rrush behen verera me trup te mesem dhe te fresketa qe nuk pretendojne te vjeterohen por te pihen te fresketa ne mbremjet e veres kur nuk don te hapesh ndonje shishe te shtrenjte ?.

Gamay eshte rrush i kuq qe, sic e permendem siper, perdoret ne jug ne zonen e Beaujolais dhe nga ky rrush prodhohen verera te dashura, frutoze dhe me nje shpirt pak te eger qe nuk e lejojne shpesh te gjeje elegancen e tij. Por…kur vjen nga nje nga 10 Cru-te (si psh Moulin-a-vent, Morgon, Fleurie, Chiroubles, etj…) mund te na surprizoje!

8. Jean Marc Boillot: “fshatar” i thoncin!

Nje nga takimet me interesante ishte vizita ne kete kantine qe gjendej ne Pommard. Provuam verat e bardha te tij nga tre vreshta te ndryshme Premier Cru ne Puligny-Montrachet dhe ishin te paharrueshme, me karakter! Provuam dhe te kuqet nga vreshtat e Pommard qe mbahet per Pinot Nero muskuloz, me tanine te ngjeshur dhe ngjyre te dendur! E di qe eshte e veshtire tju jap pershtypjet e mia por ishin super ?. Pastaj, ne bisede e siper, nderkohe qe provuam nje te bardhe te vitit 2002 na tregoi qe nje hektar ne Borgogne (me saktesisht ne vreshtin te klasifikuar Grand Cru Montrachet) mund te shkoje ne 60.000.000 euro!!! Lexuat gje ju??? Thashe gje vere te bardhe te vitit 2002 dhe fola gje per nje vresht qe i kushton metri katror 6000 euro??? Jo ishte nje enderr mos e prishni gjumin ?.

Para se te iknim nderkohe qe ishim te emocionuar dhe me portofol ne duar per te blere sa me shume shishe, sikur te mos ekzistonte e nesermja, Jean Marc na thote qe nuk eshte e mundur sepse shishet jane te gjitha te rezervuara, por ai na i dha ti degustonim me kenaqesi! Kjo ndodh shpesh ne Borgogne!

9. Na grine nga leket 😀 po ja vlen!

Ta sqarojme direkt! Nuk jam kurnac ?! Perkundrazi, ne te shqiperise se mesme e kemi “ca punon java e han tava” ? dhe une me dore te shpuar kam lindur, por Borgogna eshte e shtrenjte!!! Eshte nje zone e pasur nuk ke ci thua dhe cdo gje kushton! Kur them “cdo gje” flas per ushqimin dhe vererat se per ate shkohet atje ?. Dreka ose darka llogaritet normalisht tek 40 euro per person pa veren. Per nje vere te mire duhet te fillosh nga 50 euro e siper! Ju them kete jo per t’ju trembur por per t’ju pergatitur ?.

Ja vlen sepse pervec se pihet dhe hahet mire viziton nje natyre kryeveper, fshatra te “qendisur” me arkitekturen e tyre karakteristike, takon njerez puntore dhe te thjeshte; edhe se kane “arin” nen kembe! Fjalepak dhe qe nuk rrine duke “shitur” mend apo duke te te perplasur ne fytyre ate qe kane ose qe jane!!! Te japin te provosh veren, ta shpjegojne dhe rrine te shikojne, as e zbukurojne dhe as te flasin se cfare cmimesh ka marre!

10. Dashuria e vertete!

A eshte Borgogna dashuria ime e vertete apo jo? Une do thoja ta marrim bute se vetem dy here kemi “dale” bashke dhe heret e tjera e kam “nuhatur”, “veshtruar” dhe “shijuar” nga larg ?. Nuk e mohoj qe premisat jane te mira por keto gjera duan kohe se jemi djegur me “vera” te tjera te themi ?.

Gezuar!